Çölyak hastalığı; buğday, çavdar, arpa ve yulaf gibi tahıllarda bulunan gluten adı verilen protein maddesine karşı bağışıklık sisteminin tepki vermesi sonucu ince bağırsaklardaki villus yapılarına zarar verip  emilim problemlerine neden olan bir hastalıktır. İnce bağırsakta bulunan villus yapıları parmaksı çıkıntılar olup, gluten ile karşılaşması sonucu düzleşmekte ve çeşitli problemleri beraberinde getirmektedir.  Bu hastalık, ülkemizde sıklıkla görülmesine rağmen, toplumun bu konuda bilgi düzeyinin yeterli seviyede olmamasından dolayı hastalığın tanısı oldukça gecikmektedir. Diğer bir adıyla Gluten Enteropatisi olarak adlandırılan çölyak hastalığının belirtileri arasında mide bulantısı, ishal ve kilo kaybı gibi genel durumlar olduğundan dolayı insanlar çölyak hastalığı nedir sorusunu çok sıklıkla sormaktadır.

Çölyak hastalığı nedir

Gluten nedir? Glutensiz gıdalar nelerdir?

Gluten, Fransızca kökenli bir kelime olup, buğday, arpa, yulaf ve çavdar gibi tahıllarda bulunan bir protein çeşididir. En çok buğdayda bulunan Gluten ve glitadin proteinleri bir zincir oluşturarak  hamurun elastiki yapısını sağlamakla görevlidirler. Süpermarket ve eczanelerde glutensiz ürünler satılmaktadır. Gluten intoleransı bulunan kişilerin yaşam kalitesinin artması için mutlaka bu diyete uymaları gerekmektedir. İçeriğinde gluten bulunmayan besinler şunlardır:

  • Tahıllar: Patates ve mısır unu, kinoa, pirinç, darı ve karabuğday glutensiz tahıllardan bazılarıdır. Bu tahıllarla gluten içeren tahılların yan yana depolanmasının birbirlerine karışma riskinin arttıracağından dolayı ayrı ayrı depolanmasında fayda vardır.
  • Sebzeler: İçeriğinde gluten içeren bir sebze türü yoktur. Dolayısı ile Çölyak hastaları çekinmeden her türlü sebzeyi tüketebilirler.
  • Karpuz, avakado, kivi, üzüm, mango, kayısı, kavun, ananas, papaya, nar ve kuru erik gibi meyvaları rahatlıkla tüketebilirsiniz.
  • Süt ve süt ürünleri: Yoğurt, sade süt, peynir ve lor peyniri gluten içermez.
  • Balık: Hiç bir balık türü gluten içermez.
  • Fasulye:  Hiç bir fasulye türü gluten içermez.
  • Baklagiller: Fasulye, nohut, mercimek ve bezelyeyi rahatça tüketebilirsiniz.
  • Et ürünleri: Sığır, tavuk, balık ve diğer etler gluten içermezler fakat işlenmiş mamüllerin (sosis, sucuk vb. ) mutlaka kontrol edilerek tüketilmesi gerekmektedir.

Çölyak hastalığının belirtileri nelerdir?

Çölyak hastalığının belirtileri öncelikle sindirim sistemini etkilemesiyle beraber sindirim sistemi hastalıkları ile birlikte ortaya çıkmaktadır. Çölyak hastalığı sadece sindirim sistemi etkilemekle kalmayıp; çeşitli alt grup hastalıkları da beraberinde getiren bir hastalıktır. Çölyak hastalarının gluten maddesi ile karşılaşması sonucu ince bağırsaklarda bulunan villus yapıları bozulmaktadır. Bunun sonucunda besinlerin emiliminin tamamlanamaması sonucu hastada ishal (diyare) başlamaktadır. Bir çok bilimsel çalışma çölyak hastalığının en erken ve yaygın belirtisinin ishal olduğunu söylemektedir. Çoğu kişi gevşek ve sulu dışkılamayı hemen fark edebilir fakat bu belirti kolayca başka hastalıklarda da olabileceği için çölyak hastalığının belirtisi olduğunu  düşünülemez. Dolayısı ile ishal tek başına çölyak hastalığının tanısını koymada yeterli değildir.

  1. ishal
  2. Kabızlık
  3. Karın bölgesinde öne doğru şişkinlik
  4. Kaslarda zayıflık ve güçsüzlük
  5. Kemik erimesi (osteoporoz)
  6. Kemik ve eklem ağrıları
  7. Çabuk sinirlenme
  8. Yaş / kilo oranında düşüklük
  9. Ağız içinde sık sık aft çıkması
  10. Bağışıklık sisteminin zayıflaması
  11. Gaz şikayetlerinde artış.

Çölyak hastalığı belirtileri

Çölyak hastalığı nasıl teşhis edilir?

Çölyak hastalığının tanısını koymak için kan testleri ve endoskopi uygulamasının yapılması gerekmektedir.  Yapılacak olan kan testlerinde  Anti Glıodin IgA ve IgG‘ ye bakılır. Ancak bu hastalığın teşhisinde sadece laboratuvar testleri yeterli değildir. laboratuvar testleri ile birlikte hastalığın belirti ve bulguları birlikte değerlendirilmelidir.

Çölyak hastalığının tedavisi var mıdır?

Çölyak hastalığı, tedavisi olmayan kalıtsal bir hastalıktır. Dolayısı ile kesin bir tedavisi olmayıp, hastaya çölyak diyeti ve hastalığın etkilerini azaltmaya  yönelik medikal tedaviler uygulanmaktadır. Ayrıca bağırsakta var olan emilim probleminden dolayı vücutta meydana gelen mineral ve vitamin eksiklikleri dışarıdan tamamlanmalıdır. Çölyak hastaları diyeti çok sıkı takip etmelidir çünkü diyeti bozduğu an şikayetleri tekrar başlayabilir. Çölyak hastaları asla gluten içeren besin maddelerini tüketmemeli, hatta içerisinde gluten içeren tahılla pişirilmiş tencere dahi kullanılmamalıdır. Gluten intoleransı olan hastalar için özel üretilen makarna, ekmek, buğday gibi besin maddeleri üretilmekte ve satılmaktadır. Çölyak hastaları mutlaka bu diyete uymaları gerekmektedir.