Yanık; dokuların sıcak su, sıcak katı maddeler ile temas, asit/alkali maddeler, sıcak buhar, donuk, elektirik akımı , güneş  ışınları, radyasyon, duman soluma ve sürtünme nedeni  ile dokularda harabiyetler oluşturmasıdır. Birçoğumuzun aklına yanığa ne iyi gelir?, yanık kremi nasıl kullanılır?, hangi yanık kremi kullanılmalıdır?, yanık tedavisi nedir?, yanık nedenleri ve tedavisi gibi sorular gelmektedir. Gelin hep beraber yanıkta ilk yardım konusunu inceleyelim.

Kaç tür yanık vardır?

  1. Fiziksel yanıklar
  • Isı ile oluşan yanıklar
  • Elektirik akımı nedeni ile oluşan yanıklar
  • Işınlar nedeni ile oluşan yanıklar
  • Sürtünme nedeni ile oluşan yanıklar
  • Donma sonucu oluşan yanıklar

     2. Kimyasal yanıklar

  • Asit/alkali maddeler ile temas sonrası oluşan yanıklar

Yanığın ciddiyetini belirleyen faktörler nelerdir?

  • Yanık etkeninin dokuda ne kadar derinliğe etki ettiği
  • Vücut yüzeyinde ne kadar yaygın olduğu
  • Yanıktan etkilenen bölgenin neresi olduğu ( yanık bölgesinin kalp, akciğer, baş, boyun gibi hayati önem arz eden organlara yakınlığı)
  • Hastanın yaşı
  • Yanığın solunum yollarına etki edip etmediği
  • Hastanın önceden var olan hastalıkları (diabet, kalp hastalığı, böbrek hastalıkları vb.)

Yanık Dereceleri

Yanığın dereceleri nelerdir?

1.1. derece yanıklar

Derinin sadece üst tabakasını (epidermis tabakası) etkileyen yanık türüdür. Etkilenen bölgede ağrı, kızarıklık ve şiddetli hassasiyet vardır. Sıcak su ile temas ile oluşan yanık, orta dereceli güneş yanığı, sıcak buhar yanığı gibi yüzeysel etki gösteren yanıklar 1. derece yanıklara örnek olarak verilebilir. Basit yanık tedavisi evde nasıl yapılır? 1. derece yanık tedavisi basit bir soğuk uygulama sonrası başka bir tedaviye gerek kalmaksızın 48 saat içerisinde  vücut yüzeyinde herhangi bir iz bırakmadan geçebilmektedir.

2. 2. derece yanıklar

Derinin hem epidermis tabakası dediğimiz en dış tabakası, hem de dermis tabakası dediğimiz bir alt tabakasının etkilenip harabiyete uğradığı yanık türüdür. 2. derece yanıklarda cilt nemli ve ıslak bir görünüme sahiptir. 1. derece yanıklardan farklı olarak içi su dolu olan büller oluşmuştur ve yanık bölgesinde hafif ödem gelişmiştir. 2. derece yanıklarda ciddi acı ağrı hissi, kızarıklık oluşabilir. Cildin sıcak su , asit/alkali maddeler ve sıcak ütü gibi maddelerle teması sonucu oluşan harabiyet yanıklara örnek olarak verilebilir.

3. 3. Derece yanıklar

3. derece yanıklarda, derinin epidermis, dermis,ve Hipodermis adı verilen, derinin tüm tabakaları etkilenmiş olup, sinir uçları ve kemik dokuya kadar inebilen doku harabiyetleri olabilmektedir. 3. derece yanıklar 1. derece ve 2. derece yanıklara göre çok daha tehlikelidir. 3. derece yanıklarda derinin kendisini yenilemesini sağlayacak hücrelerde zarar gördüğü için yara kapanmaz ve ciddi enfeksiyon tehdidi olabilmektedir. Patlama ile oluşan yangınlarda, sanayi bölgelerinde iş kazaları, elektirik çarpmaları, yıldırım düşmesi gibi olaylat  3. derece yanıklara neden olabilmektedir. 3. derece yanıklarda kaslar ve sinirler de yandığı için acı ve ağrı diğer yanıklara nazaran daha az olmaktadır. Bu tip yanıklarda derinin rengi kahverengiden başlayarak siyaha kadar olan kömürleşmiş bir şekilde olabilir. Cilt elastik yapısını kaybetmiş olup; kuru ve sert bir görünüme sahiptir.

Yanık Tedavisi

Yanığın vücutta oluşturduğu olumsuz etkiler nelerdir?

Yanık, yanığın türü, derecesi ve yaygınlığı ile farklı oranda sonuçlar doğurmakla birlikte genel olarak vücutta şu etkileri gösterebilir:

  • Organ ve sistemlerde işleyiş bozukluğuna yol açabilir.
  • Ağrı, acı ve hassasiyet
  • Ödem (şişlik)
  • Enfeksiyon
  • Sıvı kaybına bağlı şok tablosu
  • Yüksek ateş,

Yanık tedavisi nasıl yapılmalıdır? 

  • Öncelikle kişinin yanık kaynağından uzaklaştırılması gerekmektedir. Eğer kişi yanıyorsa, panik yapmamalı, asla koşmamalı, mümkünse yerde yuvarlanmalıdır. Kişinin üzeri ıslatılmış bir battaniye veya çarşaf vb. ile örtülüp, ateşin hava ile teması kesilerek daha çabuk söndürülmesi sağlanmalıdır.
  • Yara üzerine yanmış deriler kaldırılmadan hastanın giysileri çıkarılmalıdır. Fakat yanık sebebi kimyasal bir madde ise, bunun ilk yardımcıya da zarar verebileceği asla unutulmamalıdır.
  • Yanığa ilk müdahale olarak etkilenen bölge musluk suyuna yaklaşık 20 dakika tutulur. Yanık tedavisinde kullanılan su çok soğuk olmamalıdır. Suyun daha soğuk olması, hipotermi gelişmesine neden olabileceği için kullanılmamalıdır.
  • Yanık bölgesinde ödem oluşabileceği öngörüldüğünden dolayı, kolye vb. takıların çıkarılması gerekmektedir.
  • Hastada ısı kaybı olabileceğinden dolayı mutlaka hastanın üstü ince bir çarşaf ile örtülmelidir.
  • Su toplamış kabarcıklar asla patlatılmaz. Steril olmayan şartlarda patlatılan kabarcıkların enfeksiyona sebebiyet vereceği, iyileştirmeyi güçleştireceği ve iz kalmasına neden olabileceğini unutmayınız.
  • Yanık tedavisi sırasında hijyen ve temizliğe çok dikkat edilmelidir. Doku bütünlüğü bozulduğundan dolayı hasta enfeksiyonlara karşı savunmasız bir durumda olacaktır.
  • 1. derece yanıklarda ve 2. derece yanıklarda yanık tedavisi için;  soğuk uygulama yapıldıktan sonra yaranın üstü temiz bir bez ile kurulanıp, piyasada satılan yanık kremi alınarak ince bir tabaka halinde sürülebilir. Yanık kremi ağrıyı hafifleteceği gibi enfeksiyon oluşmasının da önüne geçecektir.
  • Yanık bölgesinde oluşan içi su dolu kabarcıklar asla patlatılmamalıdır.
  • Güneşin yeryüzüne dik olarak geldiği saatlerde güneşe maruz kalacak olan kişilerin en az 30 faktör güneş kremi kullanması tavsiye edilmektedir. Güneş ışınlarına bağlı oluşan güneş yanığı tedavisi için soğuk uygulama ve sonrasında ince bir katman süreceğiniz yanık kremi ağrılarınızı hafifletecektir.
  • 1. derece ve 2. derece yanıklarda yara yüzeyinin kapatılmaması önerilmektedir. Fakat enfeksiyona açık koşullarda iseniz sıkmadan hafif bir şekilde yara kapatılabilir.
  • Yanık sonucu vücutta oluşan su ve tuz kaybunu engellemek için hasta bol bol sıvı tüketmelidir. Sıvı olarak doğal maden suyu veya 1 litre suya karıştırılan 1 çay kaşığı karbonat ve 1 çay kaşığı tuz hastanın eksilen değerlerini tamamlamaya yetecektir.

Yanık Tedavisi nasıl yapılır

Yanık tedavisinde doğru bilinen yanlışlar:

  • Yoğurt, diş macunu, kül, zeytin yağı, gres yağı ve salça gibi daha onlarcasını sayabileceğimiz  toplumda sıkça kullanılan maddeler asla sürülmemelidir. Bu madde ve besinlerin yanığın tedavisinde yeri olmadığı gibi, yaranın enfeksiyon kapmasına neden olacağından dolayı büyük risk içermektedir.
  • Asla buz ile direk temas ederek soğuk uygulama yapmayınız. Direk dokuya temas eden buz, doku harabiyetine neden olacağı için önerilmemektedir.
  • Yara üzerine yapışmış elbiseler asla çıkarılmaya çalışılmamalıdır. Çıkarılmaya çalışılan giysiler dokulara ciddi zararlar verebilmektedir.
  • Yanık bölgesinde oluşan büller asla patlatılmamalıdır. Aksi takdirde yanık tedavisi sürecini olumsuz etkileyebilir.